(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.304. అధ్యాయః 304
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శ్రేయఃసాధనకలాపప్రతిపాదకపరాశరగీతానువాదసమాపనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

భీష్మ ఉవాచ। 12-304-0x(6461)(77593)
పునరేవ తు పప్రచ్ఛ జనకో మిథిలాధిపః।
పరాశరం మహాత్మానం ధర్మే పరమనిశ్చయం॥ 12-304-1(77594)
జనక ఉవాచ। 12-304-2x(6462)
కిం శ్రేయః కా గతిర్బ్రహ్మన్కిం కృతం న వినశ్యతి।
క్వ గతో న నివర్తేత తన్మే బ్రూహి మహామతే॥ 12-304-2(77595)
పరాశర ఉవాచ। 12-304-3x(6463)
అసంగః శ్రేయసో మూలం జ్ఞానం జ్ఞానగతిః పరా।
చీర్ణం తపో న ప్రణశ్యేద్వాపః క్షేత్రే న నశ్యతి॥ 12-304-3(77596)
ఛిత్త్వాఽధర్మమయం పాశం యదా ధర్మేఽభిరజ్యతే।
దత్త్వాఽభయకృతం దానం తదా సిద్ధిమవాప్నుతే॥ 12-304-4(77597)
యో దదాతి సహస్రాణి గవామశ్వశతాని చ।
అభయం సర్వభూతేభ్యః సదా తమభివర్తతే॥ 12-304-5(77598)
వసన్విషయమధ్యేఽపి న వసత్యేవ బుద్ధిమాన్।
సంవసత్యేవ దుర్బుద్ధిరసత్సు విషయేష్వపి॥ 12-304-6(77599)
నాధర్మః శ్లిష్యతే ప్రాజ్ఞం పయః పుష్కరపర్ణవత్।
అప్రాజ్ఞమధికం పాపం శ్లిష్యతే జతుకాష్ఠవత్॥ 12-304-7(77600)
నాధర్మః కారణాపేక్షీ కర్తారమభిముంచతి।
కర్తా ఖలు యథాకాలం తతః సమభిపద్యతే॥ 12-304-8(77601)
న భిద్యంతే కృతాత్మాన ఆత్మప్రత్యయదర్శినః।
బుద్ధికర్మేంద్రియాణాం హి ప్రమత్తో యో న బుధ్యతే।
శుభాశుభే ప్రసక్తాత్మా ప్రాప్నోతి సుమహద్భయం॥ 12-304-9(77602)
వీతరాగో జితక్రోధః సంయగ్భవతి యః సదా।
విషయే వర్తమానోఽపి న స పాపేన యుజ్యతే॥ 12-304-10(77603)
మర్యాదాయాం వర్తమానోఽపి నావసీదతి।
పుష్టస్రోత ఇవాసక్తః స్ఫీతో భవతి సంచయః॥ 12-304-11(77604)
యథా భానుగతం తేజో మణిః శుద్ధః సమాధినా।
ఆదత్తే రాజశార్దూల తథా యోగః ప్రవర్తతే॥ 12-304-12(77605)
యథా తిలానామిహ పుణ్యసంశ్రయా
త్పృథక్పృథగ్యాతి గుణోఽతిసాంయతాం।
తథా నరాణాం భువి భావితాత్మనాం
యథాశ్రయం సత్వగుణః ప్రవర్తతే॥ 12-304-13(77606)
జహాతి దారాన్వివిధాశ్చ సంపదః
పదం చ యానం వివిధాశ్చ సత్క్రియాః।
త్రివిష్టపే జాతమతిర్యదా నర
స్తదాఽస్య బుద్ధిర్విషయేషు భిద్యతే॥ 12-304-14(77607)
ప్రసక్తబుద్ధిర్విషయేషు యో నరో
న బుధ్యతే హ్యాత్మహితం కథంచన।
స సర్వభావానుగతేన చేతసా
నృపాఽఽమిషేణేవ ఝషో వికృష్యతే॥ 12-304-15(77608)
సంఘాతవన్మర్త్యలోకః పరస్పరమపాశ్రితః।
కదలీగర్భనిఃసారో నౌరివాప్సు నిమజ్జతి॥ 12-304-16(77609)
న ధర్మకాలః పురుషస్య నిశ్చితో
న చాపి మృత్యుః పురుషం ప్రతీక్షతే।
సదా హి ధర్మస్య క్రియైవ శోభనా
తదా నరో మృత్యుముఖాన్నివర్తతే॥ 12-304-17(77610)
యథాఽంధః స్వగృహే యుక్తో హ్యభ్యాసాదేవ గచ్ఛతి।
తథా యుక్తేన మనసా ప్రాజ్ఞో గచ్ఛతి తాం గతిం॥ 12-304-18(77611)
మరణం జన్మని ప్రోక్తం జన్మ వై మరణాశ్రితం।
అవిద్వాన్మోక్షధర్మేషు బద్ధో భ్రమతి చక్రవత్॥ 12-304-19(77612)
బుద్ధిమార్గప్రయాతస్య సుఖం త్విహ పరత్ర చ।
విస్తరాః క్లేశసంయుక్తాః సంక్షేపాస్తు సుఖావహాః।
పరార్థం విస్తరాః సర్వే త్యాగమాంత్మహితం విదుః॥ 12-304-20(77613)
యథా మృణాలానుగతమాశు ముంచతి కర్దమం।
తథాఽఽత్మా పురుషస్యేహ మనసా పరిముచ్యతే॥ 12-304-21(77614)
మనః ప్రణయతేఽఽత్మానం స ఏనమభియుంజతి।
యుక్తో యదా స భవతి తదా తం పశ్యతే పరం॥ 12-304-22(77615)
పరార్థే వర్తమానస్తు స్వం కార్యం యోఽభిమన్యతే।
ఇంద్రియార్థేషు సక్తః స స్వకార్యాత్పరిహీయతే॥ 12-304-23(77616)
అధస్తిర్యగ్గతిం చైవ స్వర్గే చైవ పరాం గతిం।
ప్రాప్నోతి సుకృతైరాత్మా ప్రాజ్ఞస్యేహేతరస్య చ॥ 12-304-24(77617)
మృన్మయే భాజనే పక్వే యథా వై నశ్యతి ద్రవః।
తథా శరీరం తపసా తప్తం విషయమశ్నుతే॥ 12-304-25(77618)
విషయానశ్నుతే యస్తు న స భోక్ష్యత్యసంశయం।
యస్తు భోగాంస్త్యజేదాత్మా స వై భోక్తుం వ్యవస్యతి॥ 12-304-26(77619)
నీహారేణ హి సంవీతః శిశ్నోదరపరాయణః।
జాత్యంధ ఇవ పంథానమావృతాత్మా న బుధ్యతే॥ 12-304-27(77620)
వణిగ్యథా సముద్రాద్వై యథార్థం లభతే ధనం।
తథా మర్త్యార్ణవాజ్జంతోః కర్మవిజ్ఞానతో గతిః॥ 12-304-28(77621)
అహోరాత్రమయే లోకే జరారూపేణ సంచరన్।
మృత్యుర్గ్రసతి భూతాని పవనం పన్నగో యథా॥ 12-304-29(77622)
స్వయం కృతాని కర్మాణి జాతో జంతుః ప్రపద్యతే।
నాకృతం లభతే కశ్చిత్కించిదత్ర ప్రియాప్రియం॥ 12-304-30(77623)
సయానం యాంతమాసీనం ప్రవృత్తం విషయేషు చ।
శుభాశుభాని కర్మాణి ప్రపద్యంతే నరం సదా॥ 12-304-31(77624)
న హ్యన్యత్తీరమాసాద్య పునస్తర్తుం వ్యవస్యతి।
దుర్లభో దృశ్యతే హ్యస్య వినిపాతో మహార్ణవే॥ 12-304-32(77625)
యథా భావావసన్నా హి నౌర్మహాంభసి తంతునా।
యథా మనోభియోగాద్వై శరీరం ప్రచికీర్షతి॥ 12-304-33(77626)
యథా సముద్రమభితః సంశ్రితాః సరితోఽపరాః।
తథాఽన్యాప్రకృతిర్యోగాదభిసంశ్రియతే సదా॥ 12-304-34(77627)
స్నేహపాశైర్బహువిధైరాసక్తమనసో నరాః।
ప్రకృతిస్థా విషీదంతి జలే సైకతవేశ్మవత్॥ 12-304-35(77628)
శరీరగృహసంస్థస్య శౌచతీర్థస్య దేహినః।
బుద్ధిమార్గప్రయాతస్య సుఖం త్విహ పరత్ర చ॥ 12-304-36(77629)
విస్తరాః క్లేశసంయుక్తాః సంక్షేపాస్తు సుఖావహాః।
పరార్థం విస్తరాః సర్వే త్యాగమాత్మహితం విదుః॥ 12-304-37(77630)
సంకల్పజో మిత్రవర్గో జ్ఞాతయః కారణాత్మకాః।
భార్యా పుత్రశ్చ దాసశ్చ స్వమర్థమనుయుంజతే॥ 12-304-38(77631)
న మాతా న పితా కించిత్కస్యచిత్ప్రతిపద్యతే।
దానపథ్యౌదనో జంతు స్వకర్మఫలమశ్నుతే॥ 12-304-39(77632)
మాతా పుత్రః పితా భ్రాతా భార్యా మిత్రజనస్తథా।
అష్టాపదపదస్థానే లాక్షాముద్రేవ లక్ష్యతే॥ 12-304-40(77633)
సర్వాణి కర్మాణి పురాకృతాని
శుభాశుభాన్యాత్మనో యాంతి జంతోః।
ఉపస్థితం కర్మఫలం విదిత్వా
బుద్ధిం తథా చోదయతేఽంతరాత్మా॥ 12-304-41(77634)
వ్యవసాయం సమాశ్రిత్య సహాయాన్యోఽధిగచ్ఛతి।
న తస్య కశ్చిదారంభః కదాచిదవసీదతి॥ 12-304-42(77635)
అద్వైధమనసం యుక్తం శూరం ధీరం విపశ్చితం।
న శ్రీః సంత్యజతే నిత్యమాదిత్యమివ రశ్మయః॥ 12-304-43(77636)
ఆస్తిక్యవ్యవసాయాభ్యాముపాయాన్వితయా ధియా।
య ఆరభత్యనింద్యాత్మా న సోఽర్థాత్పరిసీదతి॥ 12-304-44(77637)
సర్వఃస్వాని శుభాశుభాని నియతం కర్మాణి జంతుఃస్వయం
గర్భాత్సంప్రతిపద్యతే తదుభయం యత్తేన పూర్వం కృతం।
మృత్యుశ్చాపరిహారవాన్సమగతిః కాలేన విచ్ఛేదినా
దారోశ్చూర్ణమివాశ్మసారవిహితం కర్మాంతికం ప్రాపయేత్ 12-304-45(77638)
స్వరూపతామాత్మకృతం చ విస్తరం
కులాన్వయం ద్రవ్యసమృద్ధిసంచయం।
నరో హి సర్వో భలతే యథాకృతం
శుభాశుభేనాత్మకృతేన కర్మణా॥ 12-304-46(77639)
భీష్మ ఉవాచ। 12-304-47x(6464)
ఇత్యుక్తో జనకో రాజన్యాథాతథ్యం మనీషిణా।
శ్రుత్వా ధర్మవిదాం శ్రేష్ఠః పరాం ముదమవాప హ॥ ॥ 12-304-47(77640)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి చతురధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః॥ 304॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-304-2 శ్రేయః శ్రేయః సాధనం। క్వ గత్వా న నివర్తంత ఇతి డ. థ. పాఠః॥ 12-304-3 జ్ఞానం చైవ పరా గతిరితి డ. థ. పాఠః। న ప్రణశ్యేత్సంసిద్ధో న నివర్తతే ఇతి డ. థ. పాఠః॥ 12-304-5 స దానమతివర్తతే ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-304-11 యథా నద్యాం బద్ధః సేతుర్నైవ సీదతి స్రోతఃపుష్టిం కరోతి ఏవమసక్తో ధర్మ ఏవ సేతుర్యస్య సః। మర్యాదాయాం బద్ధో నైవ సీదతి। సంచయస్తపావృద్ధిశ్చ స్ఫీతా భవతీత్యర్థః॥ 12-304-13 యథానిలానామిహ పుష్పసంచయాదితి ధ. పాఠః॥ 12-304-14 జహాతి రాజన్విహితేన సంపదా సదశ్వయానం వివిధాశ్చ శయ్యాః ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-304-15 ఆమిషేణ బడిశమర్భితేన। ఝషో మత్స్యః। న విందతే హ్యాత్మపదం కదాచనేతి డ. థ. పాఠః॥ 12-304-16 సంఘాతవద్దేహేంద్రియాదిసముదాయవత్। మర్త్యలోకః స్త్రీపుత్రపశ్వాదిసముదాయః। అపాశ్రిత ఉపకారకః॥ 12-304-19 జన్మని జన్మనిమిత్తం॥ 12-304-20 విస్తరాః వైతానికాన్యగ్రిహోత్రాదీని। సంక్షేపాస్త్యాగాదయః॥ 12-304-23 స్వకార్యం యో నివర్తతే ఇతి థ. ధ. పాఠః॥ 12-304-25 మృణ్మయే భాజనే బహ్నౌ యథా వై శుష్యతే ద్రవమితి డ. థ. పాఠః॥ 12-304-41 వాంతి ఫలం దాతుమితి శేషః॥ 12-304-42 వ్యపసాయముద్యోగం॥ 12-304-43 అద్వైధమనసం ఏకాగ్రచిత్తం॥ 12-304-45 గర్భాత్ గర్భప్రవేశమారభ్య। యత్ యస్మాత్తదుభయం శుభాశుభం। అపరిహారవాన్పరిహర్తుమశక్యః। కాలేన ప్రాప్తేన విచ్ఛేదినా జీవననాశకేన సహాయేన సృత్యుః కర్మాంతికం దిష్టాంతం వినాశాఖ్యం ప్రాపయేత్। దారోః కాష్ఠస్య చూర్ణం అశ్మసారవిహితం కకచకృతం। సమా సీతోష్ణసాంయవతీ గతిర్యస్య స సమగతిర్వాయుః। దారుచూర్ణమివ మృత్యుర్నరం కాలేనాంతం నయతీత్యర్థః। కర్మాంతరం ప్రాపయేదితి ధ. పాఠః॥ 12-304-46 స్వరూపతాం స్వస్య రూపం హిరణ్యం పశవో వివాహా ఇతి శ్రుతం రూపమివ రూపం యస్య స్వకులానుసారి వివాహాదికం తదేవ తత్తా తాం। ఆత్మకృతం విస్తరం పుత్రసంతత్యాదిపౌష్కల్యం। కులాన్వయం సత్కులే జన్మ। యథాకృతం కృతమనతిక్రంయ సర్వం ప్రాక్కర్మవశాదేవ లభ్యతే॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.